„Wiem, że powinienem się zatrzymać.”
To zdanie słyszę bardzo często w pracy z osobami, które trafiają na warsztaty pracy z ciałem w Małopolsce albo korzystają z coachingu dla menedżerów w Krakowie i online. Zwykle zaraz po nim pojawia się drugie: „Ale nie potrafię.”
I to jest moment, w którym wiele osób zaczyna myśleć, że problemem jest brak silnej woli, dyscypliny albo konsekwencji. Tylko że to rzadko o to chodzi. Bo prawda jest taka, że większość osób, z którymi pracuję, to ludzie bardzo ogarnięci. Odpowiedzialni. Przyzwyczajeni do działania. Tacy, którzy potrafią doprowadzać rzeczy do końca. A jednak kiedy przychodzi moment zatrzymania, odpoczynku albo zmiany — coś nie działa.
Znasz to? W takich momentach zwykle wracasz do starych schematów. Znowu bierzesz na siebie więcej, niż chcesz. Znowu odkładasz odpoczynek „na później”.
I zaczynasz się zastanawiać: „Dlaczego tak trudno się zatrzymać?”
Foto: Novak Photo Feelings – www.novakphotofeelings.com
Dlaczego układ nerwowy nie lubi zmian i trzyma stare nawyki
Jedna rzecz, która często zmienia perspektywę, jest bardzo prosta. Układ nerwowy nie wybiera tego, co dla Ciebie dobre. On wybiera to, co jest znane i przewidywalne dla niego.
Jeśli przez lata funkcjonowałeś w napięciu, presji, działaniu i odpowiedzialności, to właśnie ten stan staje się dla Twojego ciała czymś… normalnym. Nawet jeśli jest męczący.
Z punktu widzenia organizmu:
napięcie = znane = bezpieczne
spokój = nowe = niepewne
Dlatego może pojawić się coś, co na pierwszy rzut oka wydaje się nielogiczne. Twoje ciało woli znane napięcie niż nieznany spokój.
Foto: Novak Photo Feelings www.novakphotofeelings.com
Skąd to się bierze – doświadczenia bezpieczeństwa zapisane w ciele
To, co dziś wydaje się „Twoją reakcją”, bardzo często ma dużo wcześniejsze źródło.
Układ nerwowy uczy się tego, co jest bezpieczne, dużo wcześniej, niż zaczynasz to rozumieć. W dzieciństwie nie analizujesz sytuacji. Nie mówisz sobie: „to tylko stres, zaraz minie”. Twoje ciało po prostu reaguje.
Jeśli doświadczało napięcia, niepewności, presji albo braku przewidywalności, uczyło się jednego:
- trzeba być czujnym
- trzeba być gotowym
- trzeba ogarniać
I to zostaje. Nie jako przekonanie zapisane w głowie. Tylko jako reakcja w ciele.
Dlatego dziś możesz wiedzieć, że sytuacja nie jest zagrożeniem, a mimo to Twoje ciało reaguje napięciem.
W psychologii (nurcie poznawczo-behawioralnym) często opisuje się to jako schemat:
myśl → emocja → zachowanie
A w praktyce bardzo często może wyglądać to odwrotnie:
napięcie w ciele → emocja → myśl → zachowanie
Czyli najpierw pojawia się reakcja fizjologiczna. Dopiero potem próbujesz ją zrozumieć.
I jeśli przez lata Twoje ciało funkcjonowało w trybie mobilizacji, to właśnie ten stan staje się dla niego „domyślny”. Nawet jeśli już go nie potrzebujesz.
Dlaczego wracasz do tego, co Cię męczy
Wyobraź sobie prostą sytuację.
Kończysz dzień pracy. Masz wolny wieczór. Teoretycznie możesz odpocząć. Siadasz na kanapie. I nagle, niemal automatycznie: sięgasz po telefon, zaczynasz coś sprawdzać, myślisz o jutrze, wracasz do rozmów z pracy.
Z zewnątrz wygląda to jak drobiazg. Ale z perspektywy układu nerwowego to powrót do znanego trybu działania. Bo zatrzymanie nie jest dla niego neutralne. Jest nieznane. A to oznacza jedno: wymaga czujności.
Nie masz problemu z odpoczynkiem. Masz problem z zatrzymaniem
Wiele osób mówi: „Nie potrafię odpoczywać.”
Ale kiedy przyglądamy się temu bliżej, okazuje się, że to nie do końca prawda. Problemem nie jest, to że nie potrafisz odpoczywać. Problemem jest moment przed nim. Zatrzymanie.
Ta chwila, w której: nic nie robisz, nie jesteś produktywna/y, nie „rozwijasz się”, nie idziesz do przodu. I właśnie tutaj pojawia się coś, co dla wielu osób jest trudniejsze niż zmęczenie. Nuda.
Pisałem o tym szerzej w artykule: Dlaczego „ogarniam” nie znaczy, że odpoczywam – o układzie nerwowym i stresie
Dlaczego nie dajemy sobie prawa do nudy
W świecie, w którym żyjemy, nuda ma bardzo złą opinię.
Ma być: produktywnie, rozwojowo, sensownie, efektywnie. Nawet odpoczynek często ma mieć cel: regeneracja, poprawa wyników, lepsze funkcjonowanie.
A nuda?
Nie wnosi nic. Nie daje efektu. Nie „rozwija”.
Więc ją omijamy. Telefon. Serial. Kolejna aktywność. Cokolwiek, żeby tylko nie siedzieć „bez sensu”.
Tylko że dla układu nerwowego właśnie te momenty „bez sensu” są kluczowe.
Dlaczego układ nerwowy potrzebuje nudy, żeby się zregenerować
To może brzmieć paradoksalnie, ale nuda jest jednym z najprostszych sposobów regulacji układu nerwowego. To moment, w którym: nie ma bodźców, nie ma presji, nie ma zadania do wykonania. I dopiero wtedy ciało ma szansę wyjść z trybu mobilizacji.
Problem w tym, że jeśli przez długi czas funkcjonowałeś w napięciu, taki stan może być… niekomfortowy. Pojawia się niepokój. Chęć zrobienia czegokolwiek. Impuls, żeby „wrócić do działania”. I bardzo często wracasz. Nie dlatego, że chcesz. Tylko dlatego, że Twój układ nerwowy nie zna jeszcze innej drogi.
Jeśli masz poczucie, że dużo już wiesz, a napięcie dalej zostaje, przeczytaj też: Dlaczego praca z ciałem ma sens, jeśli dużo już wiesz, a nadal czujesz napięcie
To nie brak silnej woli
W tym miejscu wiele osób odczuwa ulgę.
Bo okazuje się, że to nie jest kwestia: lenistwa, braku dyscypliny, słabości. To jest kwestia nawyku zapisanego w ciele.
Twoje reakcje nie są przypadkowe. Są wyuczone. Powtarzane setki, a nawet tysiące razy. I właśnie dlatego tak trudno je zmienić „z poziomu głowy”.
Jak regulować układ nerwowy poprzez ciało, oddech i ruch
Zmiana nie zaczyna się od decyzji. Zaczyna się od doświadczania.
Od bardzo prostych momentów, w których ciało może poczuć coś innego niż do tej pory.
Na przykład: zauważenia napięcia w barkach, świadomego wydechu, chwili bez telefonu, bez działania, bez celu.
To nie wygląda spektakularnie. Ale dla układu nerwowego to jest nowa informacja: „tu też jest bezpiecznie”. I właśnie tak zaczyna się zmiana. Nie od wielkiego przełomu. Od powtarzalnych, małych doświadczeń.
Dlatego zaczynamy od ciała
W praktyce wygląda to tak, jak na warsztatach pracy z ciałem w Krakowie i Małopolsce, gdzie zaczynamy od bardzo prostych doświadczeń w ciele.
W pracy, którą prowadzę — zarówno na warsztatach, jak i w procesach indywidualnych — nie zaczynamy od zmiany zachowania. Zaczynamy od ciała.
Od sprawdzenia: gdzie jest napięcie, jak wygląda oddech, czy potrafisz się zatrzymać choć na chwilę. Bo dopiero kiedy ciało zna stan spokoju, pojawia się realny wybór. Nie między „powinienem” a „nie powinienem”, tylko między: automatem a świadomą reakcją.
Pierwszy krok
Nie potrzebujesz na początku dużej zmiany. Wystarczy coś prostego.
Zatrzymaj się na chwilę.
Odłóż telefon.
Zobacz, co się pojawia.
Jeśli pojawi się niepokój albo chęć działania — to też jest informacja. To znaczy, że Twoje ciało przez długi czas było w aktywności. I właśnie zaczyna zauważać coś innego.
Jeśli czujesz, że ten temat jest Ci bliski, możesz sprawdzić, jak wygląda taka praca w praktyce.
W cyklu spotkań „Z Czuciem” pracujemy dokładnie z tym:
z napięciem zapisanym w ciele,
z trudnością w zatrzymaniu,
z powrotem do prostego kontaktu ze sobą.
Bez presji zmiany.
Bez „naprawiania siebie”.
Z doświadczania.
Najczęstsze pytania
Dlaczego tak trudno zmienić nawyki?
Bo wiele z nich jest zapisanych w układzie nerwowym i działa automatycznie, zanim zdążysz je zauważyć, żeby potem świadomie zmienić.
Czy układ nerwowy można regulować?
Tak. Poprzez pracę z ciałem, oddechem i ruchem można stopniowo przywracać równowagę między napięciem a regeneracją.
Dlaczego odpoczynek nie działa?
Bo jeśli ciało pozostaje w napięciu, sam brak działania nie oznacza jeszcze regeneracji.
